Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 11 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz.U. poz. 974).
Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 4 sierpnia 2026 r. w sprawie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania (Dz.U. z 2026 r. poz. 1067)
Monitorowanie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania to nowe zadanie własne gmin, które polega na zbieraniu i analizowaniu informacji oraz ocenie jakości, bezpieczeństwa i celowości wsparcia świadczonego seniorom i osobom potrzebującym
Monitoring polegał będzie na:
- Zbieranie danych: Gminy gromadzą informacje o przebiegu i realizacji opieki w domu podopiecznego.
- Ocena jakości: Ośrodki sprawdzają bezpieczeństwo, skuteczność oraz celowość usług pod kątem zgodności z jednolitymi standardami.
- Reagowanie na błędy: W razie wykrycia nieprawidłowości gmina ma obowiązek podjąć działania, które je wyeliminują.
- Podstawa prawna: Zmiany wynikają z nowelizacji ustawy o pomocy społecznej związanej z realizacją Krajowego Planu Odbudowy (KPO).
Zgodnie z nowelizacją ustawy o pomocy społecznej, od 5 sierpnia 2026 roku obowiązują nowe, jednolite wymagania ustawowe dla osób świadczących usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania podopiecznego.
Podstawowe wymagania prawne (Art. 50 ust. 4A ustawy o pomocy społecznej)
Każdy opiekun realizujący usługi na zlecenie gminy lub profesjonalnego podmiotu musi spełniać następujące kryteria:
- Pełnoletniość: Osoba wykonująca usługi musi mieć ukończone 18 lat.
- Brak więzów rodzinnych: Opiekun nie może być członkiem rodziny podopiecznego, jego małżonkiem (nawet mieszkającym oddzielnie), ani krewnym w linii prostej (rodzicem, dziadkiem, dzieckiem, wnukiem).
- Oświadczenie psychofizyczne: Wymagane jest pisemne oświadczenie o zdolności pod względem psychofizycznym do świadczenia takich usług.
- Kurs pierwszej pomocy: Obowiązkowe jest ukończenie szkolenia z zakresu udzielania pierwszej pomocy.
Wyjątek dla dotychczasowych opiekunów
Dla osób, które pracowały w zawodzie przed wejściem w życie przepisów, wprowadzono okresy przejściowe na dostosowanie się do wymogów:
- 1 miesiąc na złożenie oświadczenia o stanie psychofizycznym.
- 3 miesiące na ukończenie kursu pierwszej pomocy.
Dodatkowe kwalifikacje i doświadczenie
Oprócz minimów ustawowych, samorządy oraz agencje opiekuńcze przy rekrutacji biorą pod uwagę przygotowanie zawodowe:
- Wykształcenie kierunkowe: Mile widziany dyplom opiekuna medycznego, opiekuna środowiskowego lub asystenta osoby niepełnosprawnej.
- Umiejętności praktyczne: Doświadczenie w opiece nad osobami z demencją, profilaktyce odleżyn oraz transferze (przemieszczaniu) osób leżących
Usługi sąsiedzkie to specyficzna, uproszczona forma usług opiekuńczych wprowadzona do ustawy o pomocy społecznej. Są one skierowane do osób, które potrzebują wsparcia w codziennym życiu, ale nie wymagają jeszcze specjalistycznej opieki medycznej ani profesjonalnych zabiegów pielęgniarskich.
Oprócz podstawowych wymogów ustawowych dla wszystkich opiekunów, kandydat na opiekuna sąsiedzkiego musi spełnić cztery unikalne i bardzo rygorystyczne kryteria:
1. Kryterium bliskości zamieszkania
- Warunek: Opiekun musi zamieszkiwać w najbliższej okolicy osoby, której pomaga.
- Cel: Przepisy nie definiują sztywnej odległości w metrach, ale kluczowa jest możliwość szybkiego dotarcia do podopiecznego w razie nagłej potrzeby
2. Podwójna akceptacja (Zaufanie)
Sąsiad-opiekun nie zostanie zatrudniony automatycznie. Musi przejść weryfikację i zostać formalnie zaakceptowany przez dwie strony: [1]
- Przez podopiecznego (lub jego opiekuna prawnego) – senior musi wyrazić zgodę na to, by pomagała mu konkretna, znana mu osoba.
- Przez organizatora usług (np. lokalny Ośrodek Pomocy Społecznej lub Centrum Usług Społecznych), który ocenia predyspozycje kandydata
3. Pomoc bez wymogu kwalifikacji zawodowych
- Warunek: Od opiekuna sąsiedzkiego nie wymaga się dyplomów medycznych, szkół policealnych ani doświadczenia w branży opiekuńczej.
- Zakres prac: Obejmuje wyłącznie czynności niewymagające specjalistycznej wiedzy: pomoc w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych (np. robienie zakupów, gotowanie, sprzątanie, palenie w piecu), podstawową higienę oraz ułatwianie kontaktu z otoczeniem (np. spacery, wspólne rozmowy)
4. Rola gminy w szkoleniu pierwszej pomocy
- Udogodnienie: Chociaż kurs pierwszej pomocy jest obowiązkowy dla każdego, w przypadku usług sąsiedzkich to gmina (OPS/CUS) ma ustawowy obowiązek zorganizować i sfinansować to szkolenie, jeśli wybrany sąsiad jeszcze go nie posiada.
Nowelizacja ustawy o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 974) (pdf)
Oświadczenie osoby wykonującej usługi opiekuńcze (doc)
Oświadczenie osoby wykonującej usługi opiekuńcze (pdf)
Akceptacja osoby wykonującej usługi sąsiedzkie (doc)
Akceptacja osoby wykonującej usługi sąsiedzkie (pdf)
świadczenie osoby wykonującej usługi sąsiedzkie (doc)
świadczenie osoby wykonującej usługi sąsiedzkie (pdf)
Zgłaszanie uwag do sposobu realizacji usług opiekuńczych (pdf)
Formularz zgłoszenia uwag – wersja imienna (doc)
Formularz zgłoszenia uwag – wersja imienna (pdf)
Formularz zgłoszenia uwag – wersja anonimowa (doc)
Formularz zgłoszenia uwag – wersja anonimowa (pdf)
Formularz zgłoszenia uwag – wersja anonimowa dostępny na stronie:
https://mgops.pl/formularz-zgloszenia-uwag-wersja-anonimowa/
(formularz nie wymaga podania imienia, nazwiska ani adresu)
